Siop

Y Traethodydd: Ebrill 2024

£6.00

Disgrifiad

Rhifyn Ebrill 2024 o’r Traethodydd

Y bregethwres Rachel Paynter, Rahel o Fȏn, a’i mab, y gwleidydd Americanaidd Joseph Davies, sy’n cael y lle blaenaf yn rhifyn diweddaraf Y Traethodydd. Mewn ysgrif hynod ddifyr a dadlennol, mae Richard Cleaves yn olrhain hanes un o ferched mwyaf blaengar Oes Victoria, o’i dechreuadau yn ynys Mȏn, ei gyrfa fel pregethwres ym Morgannwg hyd at ei hymfudiad i’r Unol Daleithiau lle bu’n ymgyrchydd o blaid hawliau i ferched, y mudiad dirwest ac achosion dyngarol eraill. Yr hyn fu Cranogwen yng Nghymru, dyna fu Rahel ymhlith y Cymry Americanaidd. Tra yn America priododd ag Edward Davies, brodor o Dregaron a oedd yn byw yn Wisconsin, a daeth eu mab, Joseph, yn ŵr o bwys yn y cylchoedd cyhoeddus, yn gyfaill i Woodrow Wilson, yn llysgennad America yn Rwsia, ac fel ‘Ap Rahel o Fȏn’, yn un a gadwodd ei Gymraeg a’i Gymreictod yn loyw ar hyd ei oes. Ac ym mlwyddyn etholiad arlywyddol tyngedfennol yn y wlad honno, ceir cyswllt annhebygol – braidd y dywedwn anhygoel – a Donald Trump, ond os dymunwch wybod yr hanes bydd rhaid i chi brynu eich copi eich hun! Gwnaeth Richard Cleaves gymwynas ryfedd wrth ddatgelu’r hanes yn sgil ymchwil fanwl yn y ffynonellau teuluol a chyhoeddus yng Nghymru a’r tu hwnt i’r Iwerydd.

Yn ail hanner ei hysgrif ddadlennol hithau, mae Sioned Spencer yn olrhain blynyddoedd cychwynnol Y Traethodydd a gweledigaeth Lewis Edwards ynghylch creu cylchgrawn safonol a fyddai’n cyfryngu i’r Cymry y gorau o diwylliant cyfoes Ewrop tra ar yr un pryd yn puro chwaeth deallusol y darllenwyr. Mae’r ffaith fod Y Traethodydd wedi cynnal y weledigaeth wreiddiol ers canrif a thri chwarter yn destun balchder o hyd.

Yn y gyntaf o gyfres fer ar Wyddonwyr o Gymru mae Rowland Wynne yn adrodd hanes E. G. Bowen, y ffisegydd o Abertawe, un o aelodau cynnar y Blaid Genedlaethol – Plaid Cymru yn ddiweddarach – a wnaeth gyfraniad byd eang mewn amryw o feysydd gwahanol: darlledu ar y tonfeddi radio, radar ac yna seryddiaeth. Er i’w yrfa fynd ag ef ymhell oddi cartref, i Lloegr, America ac erbyn y diwedd i Awstralia, parhaodd yn Gymro gwlatgar a da yw cael gwybod mwy amdano.

Ymhlith adolygwyr y rhifyn hwn yw Mererid Hopwood sy’n trafod cyfrol yn o feirdd mwyaf ffyddlon Y Traethodydd sef Mary Burdett-Jones tra bod Meg Tomos yn tafoli’r gyfrol Yr Apêl: Hanes Rhyfeddol Deiseb Heddwch Menywod Cymru, 1923-4. Un arall o ffyddloniaid y cylchgrawn yw’r amryddawn D. Ben Rees ac mae’r golygydd yn rhoi sylw i’w gasgliad diweddar o bregethau ynghyd a sylwadau cofiannol Rhedeg yr Yrfa fel Gweinidog yr Efengyl, a Chyfrol o Bregethau. Bardd y rhifyn yw Aled Jones Williams, a da yw medru rhoi lle i’w gynnyrch unigryw yntau.

Yn unol â’n harfer, anogwn bawb nid yn unig i ddarllen y rhifyn hwn ond i’w brynu a’i archebu. Gellir gwneud hynny trwy gyfrwng y wefan www.ytraethodydd.cymru. Dilynwch ni hefyd ar Drydar ac ar Facebook. Y golygydd yw’r Dr D. Densil Morgan (d.d.morgan@pcdds.ac.uk), Y Gilfach, Ffordd y Gogledd, Llanbedr Pont Steffan, SA48 7AJ. Am fanylion ynghylch ei archebu, cysylltwch â Joanna Thomas-Wright (joanna.thomas-wright@ebcpcw.cymru), Swyddfa Eglwys Bresbyteraidd Cymru, 81 Heol Merthyr, Yr Eglwys Newydd, Caerdydd, CF14 1DD.