Cyfansoddwr Anghofiedig Cymru yn Dychwelyd i Bontypridd
October 9, 2025
Newyddion Eglwys Bresbyteraidd Cymru
7 Hydref 2025
I’w rhyddhau ar unwaith
Cyfansoddwr Anghofiedig Cymru yn Dychwelyd I Bontypridd
Enillydd Gwobr Grammy, Amy Wadge, yw’r prif berfformydd
Gŵyl yn dathlu bywyd a gwaith y pianydd, cyfansoddwraig a mezzosoprano arloesol Morfydd Owen i ddychwelyd am ei hail flwyddyn ym Mhontypridd ym mis Hydref
Mae gŵyl benwythnos i ddathlu bywyd ac etifeddiaeth y pianydd, cyfansoddwraig a mezzo-soprano arloesol Morfydd Llwyn Owen yn cael ei lansio gan Gelfyddydau’r Parc, Gwasanaeth Celfyddydau a Diwylliannol RhCT a Chyngor Tref Pontypridd.
Nod ail Ŵyl Morfydd, a gynhelir Hydref 10fed – 12fed mewn sawl lleoliad celfyddydol ar draws Pontypridd, yw aildanio perthynas y dref â’i merch sy’n aml yn cael ei hanwybyddu trwy raglen lawn o ddigwyddiadau a hynny ar gyfer pob oedran sy’n coffáu etifeddiaeth gerddorol y dref ac ysbrydoli ei dyfodol creadigol.
Cyfansoddwraig, pianydd a chantores Cymreig oedd Morfydd Owen, neu Morfydd Llwyn-Owen fel y’i gelwid wrth ei henw barddol. Yn gerddor eithriadol, arddangoswyd ei doniau yn ystod ei gyrfa ddegawd o hyd, pan enillodd nifer o wobrau a chanmoliaeth am ei chyfansoddiadau a’i pherfformiadau.
Ganed Morfydd Owen yn Nhrefforest yn 1891 i gartref cerddorol a chrefyddol, a dechreuodd ganu’r piano yn 4 oed a chyfansoddi cerddoriaeth cyn iddi gyrraedd ei 6 oed.
Yn un ar bymtheg oed astudiodd gerddoriaeth yn breifat yng Nghaerdydd, gan gyhoeddi emyn flwyddyn yn ddiweddarach. Enillodd ysgoloriaeth i astudio ym Mhrifysgol Caerdydd ac ar ôl gorffen ei gradd aeth ymlaen i astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol, Llundain. Cafodd ei chydnabod fel un o fyfyrwyr mwyaf dawnus ei chenhedlaeth.
Yn 1912 derbyniwyd hi i Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam.
Daeth Owen yn is-athro prifysgol ac yn Gydymaith yr Academi Gerdd Frenhinol. Mae ei 250 llawysgrif yn cynnwys gweithiau cerddorfaol, siambr a chorawl, caneuon i destunau Cymraeg, Saesneg a Ffrangeg, a thrawsgrifiadau a threfniadau o alawon gwerin Cymraeg a Rwsiaidd.
Achosodd priodas gyfrinachol â’r seicodadansoddwr Freudaidd Ernest Jones densiynau yn ei bywydau proffesiynol a phreifat a bu farw yn 26 oed yn dilyn appendectomi yng nghartref teuluol ei gŵr. Diweddglo trasig i yrfa arloesol sy’n parhau i ddiddorol ac ysbrydoli.
Bydd Gŵyl Morfydd yn gweld perfformiadau unigryw, amrywiaeth o gerddoriaeth werin a chlasurol, arddangosfeydd, sgyrsiau a gweithgareddau i’r teulu yn cael eu cynnal mewn lleoliadau ledled Pontypridd gan gynnwys Y Muni, Amgueddfa Pontypridd, Llyfrgell Pontypridd, Clwb Y Bont, Capel y Bont, Chwarter Stryd y Felin a Chanol Tref Pontypridd.
Bydd penwythnos yr ŵyl yn agor unwaith eto gyda gorymdaith lampshade i blant drwy Stryd Taf. Pam y lampshade? Yn ogystal ag athrylith cerddoriaeth, doedd Morfydd ddim yn swil i arbrofi gyda ffasiwn a hyd yn oed yn gwisgo lampshade fel het!
Mae uchafbwyntiau eraill yn cynnwys arddangosfa galwad agored, arddangosfa gan fyfyrwyr Ffasiwn PDC, perfformiadau am ddim gan y triawd gwerin VRi, sgwrs gan yr arbenigwr Morfydd blaenllaw Dr Rhian Davies (a fydd yn ymuno â hi gan y soprano byd-enwog Jessica Robinson a’r cyfeilydd Rhiannon Pritchard), gweithdai drymio i’r teulu, Gymanfa Ganu i bawb fynychu, a llawer mwy sy’n digwydd dros y tridiau. Nid yw’r act ‘headline’ yn neb llai nag enillydd gwobr Grammy Amy Wadge. Bydd Amy yn perfformio i dorf yn Y Muni, gyda chefnogaeth The Goudies, Lily Beau a Matthew Frederick.
Dywedodd Amy Wadge, cantores-gyfansoddwraig sydd wedi ennill gwobr Grammy,
‘Rydw i mor falch iawn o fod yn perfformio yn y Miwni ym Mhontypridd ar gyfer Gŵyl Morfydd, gan mai Ponty yw’r lle rwy’n ei alw’n gartref. Rwy’n falch iawn o allu cefnogi digwyddiad diwylliannol mor bwysig sy’n dathlu gwaith Morfydd Owen a hefyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd anhygoel y Celfyddydau yng Nghymru. Rwyf wedi perfformio yn y Muni sawl gwaith dros y blynyddoedd ond nawr gyda’r gwaith adnewyddu hardd maen nhw wedi’i gael, rwy’n gyffrous i ddychwelyd i chwarae sioeau agos gyda rhai o gerddorion gorau Cymru yn agor i mi.’
Mae’r prosiect yn cael ei hyrwyddo gan Parc Arts, canolfan gelfyddydau fechan sydd wedi’i lleoli yn hen Gapel Presbyteraidd y Parc yn Nhrefforest, lle yn ei arddegau, Morfydd Owen oedd ei organydd cyntaf. Cefnogir yr ŵyl gan Wasanaeth Celfyddydau a Diwylliannol Rhondda Cynon Taf, Cyngor Tref Pontypridd a Menter Iaith.
Meddai Jessica Morgan, Parc Arts,
‘Ar ôl llwyddiant yr ŵyl gyntaf y llynedd a chrafu’r wyneb ar waith a stori Morfydd, rydym yn gyffrous i ymchwilio’n ddyfnach eleni. Dod â hyd yn oed mwy o’i cherddoriaeth yn fyw yn ei thref enedigol a gwahodd y gymuned i sgwrs barhaus ynghylch sut y gallant gael eu hannog a’u hysbrydoli gan fenyw leol a ragori ar bob disgwyliad. P’un a ddaethoch chi y llynedd ai peidio, mae rhywbeth at ddant pawb!’
‘Rydym wrth ein bodd i groesawu’r ŵyl yn ôl am yr ail flwyddyn, gan ddod â cherddoriaeth o ansawdd uchel, rhad ac am ddim a digwyddiadau creadigol i bobl Ponty. Rydym yn hynod ddiolchgar am gefnogaeth Amy Wadge – arwres gerddorol go iawn – y mae ei haelioni wedi helpu i ddod â’r dathliad hwn yn fyw. Rydym hefyd yn falch o barhau i gryfhau ein perthynas â phartneriaid ym Mhontypridd, y mae eu cyfranogiad gweithredol wedi gwneud hwn yn ddigwyddiad cymunedol go iawn.’
Meddai Osian Rowlands, Menter Iaith,
Mae Menter Iaith Rhondda Cynon Taf wrth eu bodd i fod yn rhan o Ŵyl Morfydd y flwyddyn. Yn dilyn blwyddyn gyntaf lwyddiannus yr Ŵyl ddwyieithog hon, mae Menter yn gyffrous i allu cefnogi twf a datblygiad pellach yr Ŵyl, gan normaleiddio gweld a chlywed y Gymraeg ochr yn ochr â’r Saesneg drwy gydol y rhaglen. Mae hyn yn sicr yn adeiladu ar etifeddiaeth Eisteddfod Genedlaethol 2024 lle gallwn groesawu pobl yn ôl i Bontypridd i ddathlu trysor lleol.
Meddai y Parch Nan Powell Davies, Ysgrifennydd Cyffredinol Eglwys Bresbyteraidd Cymru,
‘Meithrwyd dawn gerddorol Morfydd o fewn cartref cariadus a chymdeithas gynnes eglwysig Eglwys Bresbyteraidd y Parc. O oedran ifanc daeth yn organydd yr eglwys a datblygodd ei chrefft wrth gyfansoddi emynau. Ysbrydolodd ei ffydd ei dawn anhygoel ac rydym wrth ein bodd bod ei bywyd a’i gwaith yn cael eu harddangos unwaith eto.”
Cynhelir Gŵyl Morfydd o ddydd Gwener, Hydref 10fed i ddydd Sul, Hydref 12fed 2025.
Mae rhaglen lawn yr ŵyl a’r manylion ar gael ar y wefan a’r llwyfannau cyfryngau cymdeithasol: https://www.morfydd-owen.cymru/
Mae partneriaid Gŵyl Morfydd Owen yn cynnwys: Celfyddydau’r Parc, Cyngor Tref Pontypridd, Amgueddfa Pontypridd, Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, Ymddiriedolaeth Ddiwylliannol Y Muni / Awen, YMa / Artis Community, Clwb Y Bont, Growing Space Pontypridd a Menter Iaith.
Mae’r ŵyl yn bosibl drwy gyllid gan Gyngor Celfyddydau Cymru, Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf, Cyngor Tref Pontypridd a Chelfyddydau Parc.
