Mae’r Nadolig yn ymwneud â phartneriaeth, nid patriarchaeth
‘Daeth Duw i fod gyda ni, nid uwch ein pennau,’ meddai arweinydd eglwysig
‘Yn ystod y Nadolig rydym yn dathlu’r pethau da a wnawn gyda’n gilydd: y partneriaethau sy’n dod â bywyd a gobaith i’n cymunedau.’ Dyma eiriau’r Parch Nan Powell-Davies, Ysgrifennydd Cyffredinol Eglwys Bresbyteraidd Cymru (EBC).
‘Wrth edrych yn ôl ar 2025, mae nifer o gyfleoedd a phrosiectau sy’n disgleirio’n llachar ac yn cynnig cyfeiriad clir i’r dyfodol. Maen nhw’n siarad yn huawdl am rym cydweithredu a phartneriaethau cyfartal, yn hytrach na rhoi a derbyn gorchmynion. Rydym yn rhannu’r straeon hyn am eu bod yn ein hatgoffa fod Iesu yn cael ei adnabod fel “Duw gyda ni” yn Efengyl Mathew – nid uwch ein pennau nac yn ein herbyn. Mae’n ein gwahodd i weithio gydag ef ar sail gyfartal. Dwi’n credu’n ddiffuant fod y Nadolig yn dangos i ni fod perthynas iach yn seiliedig ar bartneriaeth, nid patriarchaeth.’
Gobaith Clothing
Mae’r banc dillad arloesol hwn bellach yn 12 mis oed, ac yn cyflenwi dillad ail-law i bobl mewn angen. O’i ganolfan wreiddiol ym Mlaenau Gwent, mae sawl depo bellach ar gael ledled de Cymru lle gall pobl gyflwyno rhoddion o ddillad o ansawdd da. Mae’r rhain yn cynnwys archfarchnadoedd ac eglwysi. Yn fwy diweddar, mae Gobaith Clothing wedi hwyluso nifer o ddigwyddiadau ‘pop-up’ mewn partneriaeth â sefydliadau eraill sy’n cefnogi pobl sy’n gadael carchar, goroeswyr cam-drin domestig – menywod a phlant – a phobl sy’n defnyddio banc bwyd neu bantri cymunedol.
Dywedodd Linda Boyce, Rheolwr Gobaith Clothing: ‘Rydym yn rhan o weinidogaeth Mathew 25:36: “chi roddodd ddillad i mi pan roeddwn i’n noeth”. Flwyddyn yn ôl, doedd gen i ddim syniad y byddai’n tyfu fel hyn. Mae’r cyhoedd wedi rhoi’n hael, ac rydym wedi ffurfio rhai partneriaethau deinamig, gan ein galluogi i gyrraedd mwy o bobl. Yn ôl adroddiad diweddar gan Sefydliad Bevan,* mae Cymru yn un o rannau tlotaf y Deyrnas Unedig. Mae hyn yn cynnwys 400,000 o oedolion o oedran gweithio, 200,000 o blant a 100,000 o bensiynwyr sy’n byw mewn tlodi. Ac mae tlodi plant yn parhau’n gyson ac yn ystyfnig o uchel. Mae Gobaith Clothing yn rhoi urddas i bobl, gan eu galluogi i ddilladu eu hunain a’u teuluoedd heb deimlo’u bod yn cael eu trin yn nawddoglyd.’
Ringland, Casnewydd
Gweithiwr ieuenctid a chymunedol yn ardal Casnewydd yw Robyn O’Connor. Mae hi’n helpu eglwysi i ymgysylltu â’u cymunedau, gan feithrin perthnas ag eglwysi a sefydliadau eraill ar y ffordd. Yn eglwys Bresbyteraidd Ringland, mae Robyn wedi ailagor caffi cymunedol oedd wedi cau yn ystod pandemig COVID-19. Mae’n estyn allan at y gymuned leol, gan gynnig cyfeillgarwch, ymdeimlad o berthyn a bwyd da, fforddiadwy.
Dywedodd Robyn O’Connor: ‘Mae Ringland yn un o’r ardaloedd tlotaf yn ne Cymru, a fy rôl i yw bod ochr yn ochr â phobl fregus, sy’n aml yn teimlo’n ynysig. Fy ngweledigaeth yw helpu eglwysi i feithrin perthynas â chymunedau lleol fel y gallan nhw feithrin perthynas â Duw. Allwn ni ddim gwneud hyn ar ein pennau ein hunain, ac mae angen i ni weithio gydag eraill. Rydym wedi cael cymaint o gymorth gan Hedyn, cymdeithas dai leol, cwmni adeiladu Lovell, yn ogystal â gwesty’r Celtic Manor. Mae’r Celtic Manor wedi noddi pryd o fwyd Nadoligaidd i 100 o drigolion lleol, ynghyd ag adloniant. Maen nhw wir yn dod â rhywfaint o lawenydd y Nadolig i Ringland.’
Beth yw ystyr y meini hyn i chwi?
Dyma oedd teitl heriol cynhadledd a gynhaliwyd yn Llandudno ym mis Mawrth. Yn wyneb y lleihad yn niferoedd ein cynulleidfaoedd a chau eglwysi, bu’r gynhadledd yn archwilio ffyrdd o ailbwrpasu adeiladau ar gyfer cenhadaeth a gwaith cymunedol. Gydag enghreifftiau o bob rhan o Gymru, clywodd y cynrychiolwyr straeon ysbrydoledig am gydweithredu eciwmenaidd a phartneriaethau deinamig sy’n sbarduno adfywiad ffydd mewn llawer o gymunedau.
Does dim llawer o ddefnydd o nifer o adeiladau EBC. Pan nad yw capel bellach yn hyfyw ac y daw’r achos yno i ben, mae’r adeiladau’n aml yn cael eu gwerthu heb roi llawer o ystyriaeth i ddefnydd amgen posibl.
• Yn 2021, dangosodd arolwg* fod 56% o gynulleidfaoedd EBC dros 70 oed. • Yn 2023, dim ond 2.5% o’r aelodaeth oedd o dan 25 oed. • Dros yr 20 mlynedd diwethaf, mae aelodaeth EBC wedi gostwng o 30,000 i 13,000, ac mae cau eglwysi’n digwydd yn amlach, yn enwedig ers Covid. • Rhwng 2005 a 2017, roedd y dirywiad blynyddol mewn aelodaeth yn 5%; fodd bynnag, erbyn 2022 roedd wedi cynyddu i 12%.
Dywedodd y Parch Nan Powell-Davies: “Allwn ni ddim parhau fel hyn. Dyma’r amser ar gyfer breuddwydion newydd a chynlluniau newydd. Rhaid inni addasu i gyfleoedd newydd, neu mi fyddwn, yn briodol, yn diflannu’n ddim ond rhan o hanes. Rhaid inni gofleidio newid, neu mi fyddwn ni’n marw. Mewn ysbryd o haelioni, yn gymysg â ffydd, rydym yn mynd i mewn i 2026 gan gredu fod Duw yn ein harwain i freuddwydio breuddwydion newydd a gwneud cynlluniau newydd.”
Diwedd
mae’r delweddau atodedig yn dangos, o’r chwith i’r dde, Linda Boyce, Gobaith Clothing, Robyn O’Connor a’r Parch Nan Powell Davies.
