I’w Ryddhau ar Unwaith

Wrth i’r eglwys wynebu dirywiad blynyddol o 8% yn ei haelodaeth er 2020, bydd cyfle i’r Gymanfa Gyffredinol gymeradwyo strategaeth ailstrwythuro gynhwysfawr. Gyda chyfanswm o 11,430 o aelodau mewn 443 o eglwysi lleol, a dim ond 275 o aelodau dan 25 oed, mae Eglwys Bresbyteraidd Cymru wedi treulio’r 12 mis diwethaf yn ymgynghori â’i haelodau am y dyfodol.

Casglwyd ymatebion o bob rhan o’r enwad, yn cynnwys y Gymdeithasfa yn y Gogledd, yn y De a’r Dwyrain, y Byrddau, yr Adrannau, a’r gynhadledd arbennig a gynhaliwyd yn Wrecsam yn gynharach eleni. Mae hyn wedi arwain at gynllun unedig ar gyfer dyfodol yr Eglwys. Mae’r strategaeth arfaethedig yn cynnwys y prif argymhellion a ganlyn:

Prif Elfennau’r Cynllun Ailstrwythuro

• Adnewyddu’r Eglwys Leol: Bydd Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn gosod y gynulleidfa leol yng nghanol addoliad, cenhadaeth, a thystiolaeth i’r gymuned. Gan gydnabod yr heriau sy’n wynebu cynulleidfaoedd bychain, oedrannus, neu eglwysi gwledig difugail, bydd yr Eglwys yn cyflwyno hyfforddiant a chefnogaeth addas a fydd yn cwmpasu arweinyddiaeth, y sacramentau, gofal bugeiliol, a gwaith ieuenctid.

• Ailddychmygu Arweinyddiaeth Ranbarthol: Bydd yr Henaduriaethau’n symud o ganolbwyntio ar weinyddiaeth i ddod yn gyrff mwy perthynol, gweddigar, gan ganolbwyntio ar genhadaeth.

• Symleiddio Llywodraethiant a Lleihau Biwrocratiaeth: Gan mai dyma un o’r nodau a gefnogwyd yn fwyaf cyson yn yr ymgynghoriad, bydd Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn lleihau’r baich gweinyddol ar weinidogion, blaenoriaid, a swyddogion lleol yn sylweddol. Er mwyn sicrhau eglurder, bydd yr Eglwys yn cyhoeddi map llywodraethiant–cyfrifoldeb a model yn dangos y gefnogaeth gan y staff, â’r costau, erbyn yr hydref 2026.

• Stiwardiaeth Greadigol ar Adeiladau: Bydd adeiladau’n cael eu trin fel cyfleoedd ar gyfer cenhadaeth yn hytrach na dim ond rhwymedigaethau yn unig. Mewn partneriaeth ag ymddiriedolwyr rheolaethol lleol, bydd Gweithgor Adeiladau yn parhau i ddatblygu pecynnau cymorth ar gyfer ymwneud â chanolfannau cymunedol, materion treftadaeth, cefnogaeth grantiau, a’r gwahaniaeth clir rhwng cau adeilad a dod ag achos ysbrydol i ben.

• Meithrin Blaengaredd a Phrosiectau Arloesi: Bydd Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn integreiddio gwaith arloesol a phrosiectau – yn enwedig cynlluniau ar gyfer gwaith plant ac ieuenctid – yn ffurfiol i fywyd ehangach yr Eglwys. Mae hyn yn cynnwys cyflwyno gwell mentora, llwybrau ariannu, a goruchwyliaeth ddiwinyddol i sicrhau bod gweithwyr arloesol yn teimlo’u bod yn cael eu cefnogi’n llawn.

• Uno Rhanbarthau ac Adrannau: Er mwyn osgoi dyblygu, bydd yr Eglwys yn treialu ‘clystyru’ gwahanol Fyrddau, Adrannau a Phwyllgorau (gan gynnwys Plant ac Ieuenctid, Cenhadaeth, a gwaith y Chwiorydd). Yn ogystal, bydd yr Eglwys yn cyflwyno’r newidiadau cyfansoddiadol lleiaf posibl i ddechrau, gan ddefnyddio’r Gymanfa Gyffredinol fel cyfarfod ar y cyd o’r Gymdeithasfa i symleiddio gwneud penderfyniadau.

Wrth ymateb i’r adroddiad a fydd yn cael ei gyflwyno i’r Gymanfa Gyffredinol, dywedodd yr Ysgrifennydd Cyffredinol, y Parchedig Nan Powell Davies:

‘Mae’r ymgynghoriad wedi rhoi mandad a rhybudd hefyd inni. Mae’n rhoi caniatâd inni ddal ati oherwydd mae cytundeb eang fod y system bresennol yn rhy drwm, ddim yn ddigon tryloyw, ac yn brin o adnoddau ar gyfer yr Eglwys sydd gennym yn awr. Fodd bynnag, mae’n ein rhybuddio y bydd y diwygio’n methu os caiff ei ystyried yn ganoli, yn ymarfer gweinyddol heb ei gostio, neu’n tynnu cefnogaeth yn ôl oddi ar gynulleidfaoedd bregus. Mae hi bellach yn fater o weithredu neu farw i ni fel enwad.’

Er gwaetha’r heriau difrifol sy’n wynebu Eglwys Bresbyteraidd Cymru, mae’r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at arwyddion o obaith:

• Mae’r ystadegau ariannol a anfonwyd gan gynulleidfaoedd unigol yn dangos cyfoeth cyfunol sylweddol o ychydig dros £21 miliwn, gan roi sail ariannol gadarn ar gyfer gwaith cenhadol yn y dyfodol.

• Gweinidogaeth i Deuluoedd a Phobl Ifanc: Mae 626 o blant yn mynychu 67 o ysgolion Sul, 354 o bobl ifanc yn mynychu 24 o Glybiau Ieuenctid, a 1,720 o bobl yn cymryd rhan mewn gwasanaethau teuluol mewn 81 o leoliadau.

• Cenedlaethau Newydd: 16 grŵp Rhieni a Phlant Bach ac 88 o Fedyddiadau Babanod wedi’u cofnodi.

• Gweithredu ac Estyn Allan i’r Gymuned: Mae 110 o eglwysi’n cynnal, yn helpu i gynnal, neu’n rhoi cartref i Fanciau Bwyd lleol, a 21 yn gweithredu fel Mannau Cynnes dynodedig.

• Ymgysylltu Dinesig: Mae’r adroddiad yn cyfeirio at 109 o gynlluniau “estyn allan eraill”, gan gynnwys boreau coffi cymunedol, grwpiau i bobl hŷn, a chiniawau i’r gymdogaeth.

Y Camau Strategol Nesaf

Bydd cynllun strategol cynhwysfawr yn cynnwys nodau y gellir eu mesur dros flwyddyn a thros dair blynedd yn cael ei ddrafftio rhwng mis Hydref 2026 a mis Ebrill 2027. Bydd y cynllun hwn yn ystyried yn benodol gyd-destunau Cymraeg a Saesneg, mannau gwledig, a chanolfannau trefol.

Diwedd

Nodyn y Golygydd:

• Cynhelir y Gymanfa Gyffredinol eleni yng Nghapel y Porth, Stryd y Capel, Porthmadog, Gwynedd, LL49 9DN, ddydd Llun a dydd Mawrth, 6–7 Gorffennaf.

• Mae’r llun atodedig yn dangos y Parch. Nan Powell Davies, Ysgrifennydd Cyffredinol Eglwys Bresbyteraidd Cymru.