Newyddion

Ysgrifennydd Cyffredinol yn annog Llywodraeth Cymru i siarad y gwir wrth Lywodraeth India

Mae Ysgrifennydd Cyffredinol Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddwyn Llywodraeth India i gyfrif am eu triniaeth o Gristnogion ym Manipur.

Mae Manipur, talaith yng ngogledd ddwyrain India, wedi cael sylw mewn adroddiad diweddar Drysau Agored yn tynnu sylw at lywodraethau mwyaf gormesol y byd. Mae Rhestr Gwylio’r Byd yn rhestru’r 50 gwlad lle mae Cristnogion yn wynebu’r erledigaeth a’r gwahaniaethu mwyaf eithafol ledled y byd. Daw India i mewn yn rhif 11. Ac mae digwyddiadau ym Manipur yn rhan o’r naratif hwn o erledigaeth a gwahaniaethu, lle mae grŵp llwythol lleiafrifol Cristnogol yn bennaf wedi’u gyrru o’u tiroedd, eu cartrefi a’u heglwysi.

Fe ffrwydrodd trais ar 3 Mai 2023,23 ar ôl i Orymdaith Undod Llwythol gael ei threfnu gan myfyrwyr ym Manipur i brotestio penderfyniad Uchel Lys Manipur i ystyried rhoi statws llwyth a drefnwyd i gymuned Meitei. Roedd ofn y byddai statws o’r fath yn grymuso’r Metei i ddileu’r grŵp llwythol lleiafrifol. Cafwyd gwrthdaro ymosodol rhwng y cymunedau Meitei a Kuki-Zomi (llwythol). Amcangyfrifir bod tyrfaoedd terfysg wedi lladd mwy na 148 o Gristnogion ac anafu cannoedd yn fwy. Yn ogystal, ymosodwyd ar bron i 400 o eglwysi, yn ogystal â dros 4,700 o eiddo Cristnogol eraill. Ond nid yw’r ymosodiadau hyn wedi’u cyfyngu i un grŵp llwythol. Roedd mwy na hanner y 400 o eglwysi yr ymosodwyd arnynt yn rhai Cristnogion Meitei – 249 o’r rhain o fewn 36 awr gyntaf y terfysg.

Mae sefyllfa merched Cristnogol Manipur wedi bod yn arbennig o erchyll. Ar 19 Gorffennaf, aeth fideo o ddwy fenyw Kuki yr ymosodwyd arnynt yn firaol ar-lein. Digwyddodd y digwyddiad ar 4 Mai, ond dim ond ar ôl codi gwaharddiad rhyngrwyd yn rhannol y daeth i’r amlwg. Cafodd y merched eu llusgo o fan heddlu gan dorf o lwyth gwahanol cyn cael eu tynnu, eu paredio ac ymosod yn rhywiol arnynt.

Dywedodd Dr Sharon Singsit Evans, menyw o Manipuri sy’n byw yn y DU: ‘mae’n rhaid i ni gofio yma nad yw beth bynnag sy’n digwydd ym Manipur yn beth rhanbarthol. Mae yna ysgogiad gwleidyddol enfawr y tu ôl i hyn gyda llywodraeth genedlaethol India yn Hindŵ, sydd yn ei hanfod yn cael ei hysgogi gan gymhelliant i droi India yn wlad Hindŵaidd. Gallwch weld bod gan y llywodraeth ganolog y pŵer i dawelu’r trais hwn ac eto nid ydynt wedi’i wneud’.

Dywedodd y Parch Nan Powell Davies, Ysgrifennydd Cyffredinol Eglwys Bresbyteraidd Cymru: ‘Rydym wedi’n brawychu gan ymateb y llywodraethau gwladol a chanolog i’r digwyddiad. Fwy na dau fis ar ôl i’r digwyddiad ddigwydd, nid oedd unrhyw arestiadau wedi’u gwneud. Mae’n debyg bod yr heddlu bellach wedi agor achos ond mae’n druenus o araf. Rwy’n galw ar Lywodraeth Cymru i ddefnyddio eu dylanwad rhyngwladol a chodi’r materion hyn gydag awdurdodau India. Er bod cysylltiadau masnach da yn bwysig, ni allant ddod ar draul hawliau dynol. Rydyn ni yng Nghymru yn disgwyl i lywodraethau Cymru a’r DU wneud y peth iawn a chodi llais ar ran degau o filoedd o Gristnogion sydd wedi cael eu gyrru o’u cartrefi, eu tir a’u heglwysi. Er bod cyfansoddiad India yn cael ei ddiffinio fel democratiaeth seciwlar, mae cenedlaetholdeb Hindŵaidd a hyrwyddir gan y Prif Weinidog Narenda Modi a’i blaid BJP yn edrych yn debyg iawn i lanhau ethnig. Mae miloedd o fobl Manipuri wedi’u dadleoli bellach yn byw mewn llochesi ffoaduriaid yn nhalaith gyfagos Mizoram, ac y mae gennym gysylltiad hir a pharhaus â nhw.

‘Mae Cymru a gogledd India yn rhannu ffydd Gristnogol gyffredin, yn bennaf oherwydd Thomas Jones (1810-1849), gweinidog Presbyteraidd Cymreig a aeth â’i deulu i dalaith Meghalaya ac a helpodd i wreiddio Cristnogaeth yno. Yn 2018, cyhoeddodd llywodraeth y wladwriaeth y byddai 22 Mehefin yn cael ei ddathlu fel “Diwrnod Thomas Jones” bob blwyddyn.

Nodyn: Lluniau: Gweler Parch Nan Powell Davies a Dr Sharon Singsit-Evans.

Am gyfweliadau cysylltwch a Gethin Russell-Jones, Swyddog y Wasg, 07378 309268