Shop

Y Traethodydd: April 2023 Issue

£5.00

Description

Mae cryn dipyn wedi digwydd ynghylch Y Traethodydd ers cyflwyno’r adroddiad diwethaf, 17 Ebrill 2022. Y prif beth bydd eisiau sôn amdano yw’r cais am arian cyhoeddus a wnaed trwy Gyngor Llyfrau Cymru ym mis Hydref 2022, a’r ymateb i hynny. Ond nodwn rai ffeithiau cyd-destunnol yn ogystal.

Mae’r Traethodydd, sy’n ymddangos bedair gwaith y flwyddyn, wedi’i argraffu gan Wasg Gomer, Llandysul, er Gorffennaf 2019. Ymddangosodd 16 rhifyn mor belled, ac mae’r berthynas â’r wasg yn un hwylus iawn. Hoffwn nodi fy ngwerthfawrogiad i’r staff, ac i Louise Jones yn arbennig. Hi yw’r aelod staff sydd wedi’i neilltuo i ymwneud â chynhyrchu’r cylchgrawn. Hoffwn ddiolch hefyd i’r dylunydd, Siôn Ilar o’r Cyngor Llyfrau, am wneud ei waith yn ddestlus, yn brydlon ac yn broffesiynol bob amser. Mawr yw fy nyled i Louise a Siôn fel ei gilydd.

Gan fod i’r cylchgrawn swyddogaeth gyhoeddus yn ogystal â chyfundebol, mae’n derbyn nawdd gan Lywodraeth Cymru trwy’r Cyngor Llyfrau. Caniatawyd grant o £4k y flwyddyn yn 2019 a hynny tan 2023, gyda’r amodau canlynol:

i. Sicrhau gwefan neilltuol i’r cylchgrawn yn annibynnol ar wefan Eglwys Bresbyteraidd Cymru

ii. Ei hysbysbu yn fwy eang, yn arbennig ar y cyfryngau cymdeithasol

iii. Anelu codi’r cylchrediad o 300 y rhifyn i 500 yn bennaf trwy ennill tanysgrifwyr newydd.

Dywedwyd y byddai’r Cyngor yn gwneud archwiliad yn 2021 i sicrhau byddai’r amodau wedi’u cyflawni.

Cyfarfu’r Bwrdd Golygyddol yn Nhachwedd 2019, yn syth wedi i’r grant gael ei ddyfarnu, er mwyn trafod yr ymateb i’r cais, ac aed ati i gyflawni’r amodau orau a fedrwn. O ran sefydlu’r wefan a chreu dulliau archebu ar-lein, gwnaed hynny yn ddiymdroi yn bennaf trwy ymdrechion glew Alice Williams (a hoffwn ddiolch eto i Alice am ei chyfraniad neilltuol ar hyd yr amser y bu’n ymwneud â’r cylchgrawn). Trefnwyd hefyd ymgyrch marchnata arbennig, yn canoli ar bresenoldeb ar y Maes a gweithgareddau arbennig yn Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion 2020. Oherwydd argyfwng y Covid, bu rhaid hepgor y cynlluniau hynny, a chadarnhaodd y Cyngor Llyfrau na fyddai’r archwiliad arfaethedig yn digwydd, ac y byddai’r arian grant yn cael ei ddyfarnu’n ddirwystr tan 2023.

Gwnaed cais ar gyfer nawdd ariannol am y cyfnod 2023-27 ym mis Hydref 2022 yn ôl y canllawiau a osodwyd i lawr, a daeth yr ymateb ym mis Tachwedd. Siomedig oedd yr ymateb er nid, efallai, annisgwyl. Mynegwyd fod y cylchgrawn fel pe bai wedi ei anelu at gynulleidfa ‘academaidd’ yn hytrach na chynulleidfa ‘leyg’, bod ei ddiwyg yn gonfensiynol a’i ddulliau hyrwyddo yn anfentrus. Yna y dywedwyd hyn:

Os mai’r bwriad yw cyrraedd cynulleidfa fwy lleyg mae angen i’w ddiwyg ac ymarweddiad y tîm hyrwyddo fod yn llawer iawn mwy poblogaidd a masnachol, er mwyn cyrraedd cynulleidfa deilwng. Trafodwyd rhai enghreifftiau o hyn: dim rhagymadrodd yn gosod cyd-destun i’r rhifyn, dim defnydd o’r clawr ôl a dim lluniau o gloriau’r llyfrau a adolygir. Y lleiafswm o hyrwyddo sydd yna ar y cyfryngau cymdeithasol a dim tystiolaeth o geisio cyrraedd darllenwyr Barn neu O’r Pedwar Gwynt na chynulleidfa’r Coleg Cymraeg, er enghraifft.

Ni theimlwyd y gellid dyfarnu grant am y cyfnod penodedig 2023-27, ond caniatawyd £4k ar gyfer pedwar rhifyn 2023. Pe gellid profi fod yr argymhellion uchod wedi’u gweithredu yn ystod y flwyddyn, byddai posibilrwydd i ailystyried y mater ar gyfer 2024.

Cyfarfu’r Bwrdd Golygyddol yng nghwmni Marian Beech-Hughes a Joanna Thomas-Wright ar Zoom, 13 Chwefror, i drafod y mater yn drwyadl. Heb newid natur ac ansawdd y cylchgrawn yn sylfaenol, mae’n anodd penderfynu beth sydd i’w wneud am y gorau. Yn yr hinsawdd bresennol mae’n her i unrhyw gyhoeddiad Cymraeg gadw ei gylchrediad heb sôn am ei gynyddu, a pherygl unrhyw newid chwyldroadol (a bwrw bod y peth yn bosibl) byddai dieithrio’r cynulleidfa graidd. Teimlad y Bwrdd Golygyddol oedd bod Y Traethodydd yn cyflawni swyddogaeth bwysig fel y mae, ac ar wahân i hybu gwerthiant ar y wefan a’r cyfryngau cymdeithasol a chynnyws mwy o luniau deniadol yng nghorff yr erthyglau, byddwn (am y tro beth bynnag) yn dilyn y llwybr presennol. Anelwn at sicrhau fod cynnwys pob rhifyn yn parhau yn ddiddorol, yn ddeniadol ac o ansawdd uchel – ni ddywedwyd air am ansawdd y cynnwys yn adroddiad y Cyngor Llyfrau – fel y bydd cenhadaeth ddiwyllianol Y Traethodydd yn parhau.

Hoffwn fynegi fy niolch i aelodau’r Bwrdd Golygyddol: Yr Athro Mererid Hopwood, y Dr Cynfael Lake, y Dr T. Hefin Jones a’r Dr Eryn M. White am bob cymorth, cyfarwyddyd a chefnogaeth yn arbennig yn ystod y flwyddyn ddiwethaf; i Marian Beech-Hughes am ei chyfeillgarwch parhaus a’i harweiniad doeth, ac i Joanna Thomas-Wright am ofalu am ochr weinyddol y fenter. Bûm yn eistedd yn y gadair olygyddol er Ionawr 2016, a daw yr amser maes o law i mi drosglwyddo’r awenau i ddwylo eraill. Yn ogystal ag ymlyniad wrth werthoedd craidd Y Traethodydd, bydd angen bryd hynny flaengarwch, greadigrwydd a dealltwriaeth drwyadl o deithi diwylliannol y genhedlaeth sy’n codi. Gan fod y nawdd ariannol bresennol yn ymestyn hyd ddiwedd 2023 (beth bynnag a fydd yn digwydd ar ôl hynny), gyda chaniatad swyddogion y Cyfundeb a sêl bendith yr Adran Gyhoeddi, byddaf yn parhau wrth y llyw am y tro.

D. Densil Morgan

6 Ebrill 2023