Shop

Y Traethodydd: October 2023 Issue

£5.00

Description

Mae’r rhifyn cyfredol o’r Traethodydd yn talu teyrnged i un o’n cymwynaswyr mawr, sef y diweddar Ddr Brynley F. Roberts, cyn-olygydd y cylchgrawn a fu farw yn ystod yr haf. Bu Bryn yn olygydd Y Traethodydd rhwng 1999 a 2016 ac ef a osododd y seiliau ar gyfer y cylchgrawn o ddechrau’r ganrif hon ymlaen. Yn ogystal ȃ gair o werthfawrogiad gan y golygydd presennol, ceir teyrngedau gan Robert Rhys, yn sȏn am flynyddoedd Bryn fel Athro’r Gymraeg ym Mhrifysgol Abertawe yn ystod saithdegau ac wythdegau’r ganrif o’r blaen; gan Mary Burdett-Jones sy’n tafoli ei gyfraniad fel ein Llyfrgellydd Cenedlaethol; gan Delyth Morgans Phillips, awdur Cydymaith Caneuon Ffydd sy’n trafod ei waith fel cyfarwyddwr a golygydd y llyfr emynau pwysfawr a enillodd ei le yn ryfeddol o ddidrafferth ymhlith addolwyr yr eglwysi, a chan yr Athro Gruffydd Aled Williams sy’n canoli ar waith Bryn fel golygydd Y Traethodydd, y gyfres gyfrolau ‘Dawn Dweud’ a’r Bywgraffiadur Cymreig ymhlith mentrau eraill. Mae mwy nag un o’r awduron yn tanlinellu pa mor eang oedd ei ddiddordebau academaidd, o’r Canol Oesoedd hyd at y cyfoes, ac yn talu sylw i’w gampwaith ar Edward Lhuyd, y naturiaethwr a’r hynafiaethwr, a gyhoeddwyd y llynedd ac y cafwyd adolygiad manwl arno yn rhifyn diwethaf Y Traethodydd. Gan na fynnai Bryn dynnu dim sylw ato’i hun, bu angen ein hatgoffa pa mor allweddol fu ei gyfraniad i’n bywyd diwylliannol a chrefyddol am gyhyd a chymaint yw’r golled a adewir ar ei ȏl. Anrhydedd, felly, yw talu gwrogaeth hael iddo yn y rhifyn hwn.

Ar wahȃn i’r uchod, prif erthygl y rhifyn yw darlith hynod gyfoethog y Dr Rosa Hunt, cyd-bennaeth Coleg y Bedyddwyr Caerdydd a gweinidog eglwys Y Tabernacl yn y brifddinas, sy’n trafod y cysyniad o gyfiethu yn ein crefydd. Nid cyfiethu’r Ysgrythurau o’r ieithoedd gwreiddiol, yr Hebraeg a’r Groeg, i Saesneg neu Gymraeg yn unig sydd ganddi, ond y cysyniad fod Duw ei hun wedi’i ddatguddio’i hun mewn Gair sydd yntau’n gyfiethiad o’i fwriadau achubol i’n teithi dynol ni. Fel yn achos darlith Rowan Williams y llynedd (a ymddangosodd yn rhifyn Ionawr o’r Traethodydd), fe’i traddodwyd fel darlith flynyddol Urdd Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cymru ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol ym Moduan, ac mae’n gyforiog o amgrymiadau hynod berthnasol ynghylch natur ein hiaith addoli ac o’r heriau cenhadol sy’n bod mewn cymdeithas amlieithog. Nid un Gymraeg sy’n bod bellach ond llawer, yn adlewyrchu amrywiaeth gymhleth y Gymru gyfoes, tra bod y dadansoddiad treiddgar a gwybodus hwn yn cynnig arweiniad inni ynghylch sut i ymateb i hynny. Mae’r awdur, sy’n frodor o Ynys Malta, yn  llais newydd a chyffrous yn y Gymru Gymraeg, a mentrwn broffwydo y daw yn fwyfwy amlwg dros y blynyddoedd nesaf. Ceir sȏn am ei phererindod yn yr ysgrif, ac anogwn bawb i ddarllen yr ymdrinaeth hon a’i hystyried yn ddwys.

Nid yw’r beirdd wedi’u hanwybyddu yn y rhifyn hwn, a phleser yw cael cyhoeddi cerddi newydd gan Derec Llwyd Morgan a cherdd arall gan yr amryddawn D. Ben Rees. Yna ceir y cyfraniad olaf yng nghyfres ddiddorol Pryderi Llwyd Jones ar feirdd y ffin. George Herbert a Thomas Trahearne oedd y ddau fardd cyntaf ganddo, a’r tro hwn mae’n cwblhau ei astudiaeth trwy derfynu sȏn am y Cymro Cymraeg a’r bardd gwych hwnnw, Henry Vaughan ‘y Silwriad’. Gwnȃi’r gyfres hon, o’u casglu ynghyd, yn gyfrol ardderchog a fyddai’n gaffaeliad i’n bywyd diwylliannol. I gloi’r cwbl mae’r Golygydd yn cynnig arweiniad i feddwl a gwaith un o ddiwinyddion pwysicaf ail hanner yr ugeinfed ganrif a dechrau’r ganrif hon, sef Jürgen Moltmann. Gobaith yw thema’r ysgrif, sy’n seiliedig ar ei waith mawr cynnar Diwinyddiaeth Gobaith (1967).

Yn ȏl ein harfer, anogwn bawb nid yn unig i ddarllen y rhifyn hwn o’r Traethodydd, ond i’w brynu a’i archebu. Gellir gwneud hynny trwy gyfrwng y wefan www.ytraethodydd.cymru. Dilynwch ni hefyd ar Drydar ac ar Facebook. Y golygydd yw’r Dr D. Densil Morgan (d.d.morgan@pcdds.ac.uk), Y Gilfach, Ffordd y Gogledd, Llanbedr Pont Steffan, SA48 7AJ. Am fanylion ynghylch ei archebu, cysylltwch â Joanna Thomas-Wright (joanna.thomas-wright@ebcpcw.cymru), Swyddfa Eglwys Bresbyteraidd Cymru, 81 Heol Merthyr, Yr Eglwys Newydd, Caerdydd, CF14 1DD.